یکی از افتخارات هر کشوری میراث به جامانده از قلب تاریخ آن است؛ میراثی که در قالب بناها و اشیای مختلف به ما رسیده اند و نشانه هایی از تاریخ را به ما ارائه می دهند. حفاظت از این میراث ارزشمند اهمیت زیادی دارد و نقش مهمی را در ارزش فرهنگی و تاریخی یک کشور ایفا می کنند. به همین منظور هر سرزمینی برنامه ای را برای نگهداری از این میراث تدوین کرده و به اجرا در آورده است. در این میان فضایی به نام موزه بهترین گزینه برای حفظ این آثار به شمار می رود که هم امکان مراقبت صحیح را فراهم می کند و هم به مردم اجازه می دهد تا با میراث کشورشان آشنا شوند.

موزه های مختلفی در سراسر جهان وجود دارند که هر یک اشیای خاصی را از دوره های تاریخی در خود جای داده اند. این موزه ها و میراث درونشان به حدی اهمیت دارد که 18ام ماه مِی به عنوان روز جهانی موزه و میراث فرهنگی در نظر گرفته شده است و هر ساله مراسم هایی خاص در آن به اجرا در آورده می شود. این روز در تقویم کشورمان مصادف با 28 اردیبهشت ماه می باشد و به همین مناسبت می خواهیم برایتان از موزه و روز جهانی آن بگوییم.

با کارناوال همراه باشید...

روز جهانی موزه

18 می | روز جهانی موزه

روز جهانی موزه (International Museum Day) که به اختصار IDM خوانده می شود، روزی است که به منظور بالابردن آگاهی درمورد اهمیت نقش موزه ها در توسعه ی جوامع توسطشورای بین المللی موزه ها (International Council of Museums) یا ایکوم (ICOM) از سال 1977 وارد تقویم جهانی شده است. بسیاری از کشورها این مناسبت را جشن می گیرند و تا یک هفته و حتی تا یک ماه به برگزاری ویژه برنامه های خود ادامه می دهند.

در هرسال ایکوم، شعار و موضوعی را برای این روز در نظر می گیرد که متفاوت از سال پیش است و دغدغه های مربوط به جامعه ی بین المللی موزه ها را بیان می کند. این روز فرصت خوبی برای کارشناسان موزه است تا با جامعه روبرو شوند و از چالش های پیش روی موزه ها برای آنها بگویند.

اکثر کشورها از آمریکا تا اقیانوسیه و آفریقا، اروپا و آسیا، این رویداد بین المللی را گرامی می دارند و در سال های اخیر حدود 30000 موزه در بیش از 120 کشور در برنامه های ایکوم شرکت کرده اند.

روز جهانی موزه

موزه چیست؟

بر اساس یک تعریف کلی موزه به مکان خاصی اطلاق می شود که مجموعه ای از آثار باستانی و صنعتی و اشیای با ارزش را به نمایش گذاشته و عموم مردم را به دیدن آنها دعوت می کند. حال اگر بخواهیم با نگاهی تخصصی تر به موزه نگاه کنیم، می توانیم به بهترین تعریف آن که توسط  شورای بین المللی موزه ارائه شده است مراجعه نماییم:

موزه موسسه ای است دائمی و بدون هدف مادی که درب های آن به روی همگان باز است و در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت می‌کند. هدف موزه‌ها، تحقیق در آثار و شواهد به‌جای‌مانده انسان و محیط زیست او، گردآوری آثار، حفظ و بهره‌وری معنوی و ایجاد ارتباط بین این آثار، به ویژه به نمایش گذاردن آنها به منظور بررسی و بهره معنوی است.

امروزه موزه ها طیف وسیعی از آثار را در معرض نمایش گذاشته اند و بسته به آثار درون خود به انواع مختلفی همچون تاریخی، علمی و تخصصی، هنر، تمبرشناسی، فناوری، گیاه شناسی و چندین نوع دیگر تقسیم می شوند.

موزه به چه معناست؟

کلمه ی موزه دارای ریشه ای یونانی می باشد و از  کلمه ” Mousein ” آمده است که نام تپه ای تاریخی در این کشور می باشد. در دوران كلاسیك واژه، موزه به جایگاه نُه خدای یونانی كه رب‌النوع های هنر و اندیشه بودند اشاره داشت. این کلمه از یونان به کشورهای مختلف و فرهنگ های گوناگون راه یافت و امروزه از تلفظ فرانسوی آن در فارسی استفاده می شود.

روز جهانی موزه

ایکوم چیست؟

شورای بین المللی موزه یا ايكوم، سازمانی حرفه ای و غیردولتی است که زیر نظر یونسکو فعالیت می کند و جزیی از خانواده بزرگ ميراث و فرهنگ جهاني به شمار می رود. 

به واسطه ی حضور این سازمان، کارشناسان می توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و در سایه ی گفتگوهای بین المللی از تجربیات یکدیگر بهره مند شوند. این سازمان در سال 1946 به وجود آمد و امروزه با بیش از 35000 عضو از 135 کشور جهان به فعالیت خود ادامه می دهد. مقر ایکوم در پاریس می باشد و در ایران نیز سازمانی تحت عنوان كميته ملي ايكوم ايران در راستای اهداف این سازمان مشغول به کار است.

روز جهانی موزه

روز جهانی موزه در سال 2017

در سال جاری موضوع و شعار انتخاب شده برای روز جهانی موزه ها "موزه ها و روایت های تاریخی بحث برانگیز: روایت ناگفتنی ها در موزه ها" می باشد.

تاریخ ابزاری حیاتی در تعریف هویت مردم است و هر کس در هر سرزمینی هویتش را با توجه به رویدادهای تاریخی و اساسی کشورش می شناسد. یک شناخت اشتباه و یا عدم شناخت از تاریخ و وقایع آن می تواند کل جهان و روابط بین المللی را تحت تاثیر قرار دهد و مانع برقراری ارتباط صحیح میان جوامع شود.

این شعار به نقش مهم موزه ها به عنوان پیام آوران تاریخ اشاره دارد که با فعالیت به نفع جامعه می توانند به قطبی برای ترویج روابط مسالمت آمیز بین انسان ها تبدیل شوند. همچنین این شعار نشان می دهد که پذیرش روایات تاریخی چگونه می تواند اولین قدم در تجسم یک آینده مشترک زیر پرچم صلح و آشتی باشد.

روز جهانی موزه

نگاهی به شعارهای روز جهانی موزه در ده سال گذشته

سال شعار
2007 موزه و میراث جهانی
2008 موزه به عنوان عوامل تغییر اجتماعی و توسعه
2009 موزه و گردشگری
2010 موزه برای هماهنگی اجتماعی
2011 موزه و حافظه
2012 موزه در جهان در حال تغییر. چالش های جدید، الهام بخش جدید
2013 موزه ها (حافظه + خلاقیت = تغییرات اجتماعی)
2014 موزه ها، ایجاد کنندگان ارتباط
2015 موزه برای یک جامعه پایدار
2016 موزه و چشم انداز های فرهنگی

 

روز جهانی موزه

تاریخچه موزه در جهان

در اواخر قرن سوم قبل از میلاد بطلمیوس اول (فرمانروای مصر) اولین موزه را در شهر اسكندریه (دومین شهر بزرگ مصر) ایجاد کرد.  بنای این موزه در قسمتی از كاخ سلطنتی قرار داشت و به عنوان کتابخانه نیز از آن استفاده می شد. بطلمیوس، نسخه‌های منحصر به فردی از کتب مختلف را گردآوری كرده بود و همین امر سبب شد اندیشمندان زیادی برای دیدن و خواندن کتاب ها راهی این محل شوند.

سپس یكی از امپراطوران روم به نام كلود به تقلید از بطلمیوس اول موزه ای دیگر بنا نهاد تا بتواند دانشمندان را در آنجا گرد هم آورد. در قرون وسطی موزه به محل هایی اشاره داشت که مجموعه هایی ارزشمند از اشیای كم یاب و جالب تاریخی در آن ها نگهداری می شد.

کم کم علوم زیبایی شناسی روی کار آمدند و باعث تقویت قدرت هنری مردم شدند. رومی‌ ها با تکیه بر خلاقیت و هنر و نبوغ خود دست به گردآوری کلکسیون های منحصر به فردی زدند اما به دلیل سهل انگاری نسل های بعد و غارت و چپاول اموال بسیاری از آنها از بین رفت تا اینکه در دوره رنسانس دوباره حفاظت ار این میراث  از سر گرفته شد و کلکسیون نمودن کارهای هنری به ویژه در اروپای شمالی طرفدارانی پیدا کرد.

پیش از قرن 15 میلادی، کلکسیون ها به دو صورت جمع آوری می شدند:

1- جمع‌آوری اشیا با هدف مذهبی و اعتقادی جهت گنجینه‌های صومعه‌ها.

2- گردآوری آثار برای پاسخ به تمایلات درونی مانند كلكسیون هایی كه شاهزادگان و اسقف های اعظم برای قصرهایشان تهیه می کردند.

شرایط لازم برای ایجاد موزه به شکل امروزی در اواخر دوره ی رنسانس در ایتالیا پدید آمد و  پاپ سیكتوس چهارم (یکی از پاپ های کلیسای کاتولیک) اولین موزه با مفهوم امروزی آن را در سال 1471 میلادی ایجاد نمود و پس از آن در اروپا موزه های دیگری به شرح زیر تاسیس شدند:

* موزه گزارینی (Cesarini) در سال 1500 میلادی

* موزه فانر (Fonese) در سال 1546 میلادی

* موزه آفیتزن (Afitizen) در سال 1581 میلادی

حدود 100 سال بعد موزه آشمولین (Ashmolean) در آكسفورد احداث شد و  در سال 1750 میلادی اولین موزه در آمریکا در دانشگاه هاروارد و با عنوان اتاق عجایب به وجود آمد. در سال 1759 میلادی ویلیام هشتم در آلمان موزه کسل (Kassel) را بنا نهاد و همزمان موزه بریتانیا (British museum) در انگلیس پا گرفت.

پایتخت های اروپایی از اواسط قرن هیجدهم میزبان موزه ها و گالری ها ی متعدد شدند و کم کم اكثر كشورها با همكاری یكدیگر اقدام به تاسیس موزه هایی جهت تبادل آثار باستانی و هنری خویش نمودند.

در تاریخ 30 اوت 1792 میلادی در فرانسه  موزه ها جنبه عمومی و ملی پیدا کردند و همزمان موزه لوور (louver) به عنوان مکانی برای استفاده عموم افتتاح شد و تبدیل به سنگ بنای موزه ها در قرن 19 میلادی گردید.

پس از لوور، موزه تاریخ فرانسه (Museedi Histoirede France) به وسیله لویی فیلیپ در ورسای ایجاد گردید و وقایع و شخصیت های برجسته تاریخ این كشور را در طی بیش از 100 سال به كمك تصاویر به نمایش گذاشت.

نمایشگاه عمومی بِرلَن در سال 1815 میلادی غنایم مربوط به جنگ های ناپلئون بناپارت را به مردم نشان داد و 7 سال بعد طرح با ارزش احیای یونان برای موزه التس (Altes) ارائه شد.

در سال 1877 میلادی سر واکر (Sir Walker)  گالری واگر را در انگلیس افتتاح کرد و همزمان با آن گالری فرر (Freeer) در واشنگتن شکل گرفت. این گالری ها آغازی برای سیر تحول موزه ها با سبك نوین بودند و در طی دهه اول قرن بیستم مفهومی با عنوان ارائه‌ای توام با رعایت زیبایی شناسی حتی در موزه های بدون ارتباط با هنر اهمیت خاصی پیدا کرد.
 از دهه 1950 میلادی تحولات چشم گیری در نمایش اشیای موزه ها پدید آمد و در سایه پیشرفت های علمی و فنی نمایش این آثار، شکل متنوع تری به خود گرفتند.
نمایشگاه های موقت و سیار نیز تغییراتی پیدا کردند و مفصل شدند. موزه های مدرنی همچون تالار ملی ویكتوریا در ملبورن به وجود آمد که از حجم های نجومی تشكیل یافته و به گونه ای طراحی شده بود كه پوشش كف ها و دیوارها و سقف ها در ظرف چند ساعت تعویض شوند.

امروزه نیز این سیر تحل ادامه دارد و شاهد ایجاد موزه هایی متفاوت در سراسر جهان هستیم که هر یک سعی می کنند پیشرفته ترین ابزارها را برای افزایش کیفیت خود به کار گیرند.

روز جهانی موزه
تاریخچه موزه

تاریخچه موزه در ایران

در ایران در گذشته، جمع آوری و نگه داری اشیای ارزشمند بیشتر حالت خصوصی داشت و بر حسب علاقه شخصی انجام می شد. مانند نمونه هایی که در دوران  هخامنشی و با شكل‌گیری حكومت مستقل ایران در کشورمان وجود داشته اما شخصی بوده و تنها مورد استفاده حكام و امرای وقت بوده است.

شکل گیری موزه به مفهوم امروزی در ایران را می توان مربوط به 120 سال پیش دانست که اولین نمونه آن در زمان حكومت محمد علیشاه می باشد. در این زمان قسمتی از كاخ گلستان به موزه ابزار و اشیای قیمتی و سلطنتی اختصاص داده شد که مورد بازدید اعیان و اشراف قرار می گرفت.

در دو قرن گذشته اشیای بسیاری در نتیجه ی حفاری ها و کاوش ها کشف شد که همه یا روانه ی موزه های خارج از کشور می شدند و یا بر اثر سهل انگاری مسئولین از بین می رفتند. همین مسئله باعث شد تا برخی از مسئولین به فکر بیافتند و چاره ای برای آن بیاندیشند. بر این اساس در سال 1295 هجری شمسی همزمان با دوره ای که مرتضی خان ممتاز‌الملك عهده دار مقام وزارت معارف و اوقاف بود اداره ای تحت عنوان شعبه عتیقات در این وزارتخانه تشکیل شد که بعد ها به دایره عقیقات تغییر یافت و وزیر نظر سازمان اداره كل معارف به فعالیت خود ادامه داد.

در سال 1299 هجری شمسی قانون آثار عتیقه به تصویب رسید که امتیاز انحصاری چندین ساله فرانسوی ها پیرامون حفاری زمین را لغو کرد و بر اساس آن تمام حفاری ها و كاوش ها باید تحت نظر مستقیم دولت انجام می شد. در ازای لغو امتیاز فرانسوی ها دولت ایران متعهد شد که در تهران یک موزه آثار عتیقه و یك كتابخانه ملی احداث کند و ریاست آن را تا سه نوبت و هر نوبت پنج سال به فرانسویان واگذار کند. در راستای اجرای این طرح، آندره‌گدار معمار و مهندس فرانسوی مدیریت موزه و كتابخانه ملی را بر عهده گرفت.

مرتضی خان ممتاز‌الملك که از وی به عنوان موسس اولین موزه ملی ایران یاد می شود، برای تشكیل یك موزه غنی و با ارزش در تهران تلاش های بسیاری نمود و موفق شد موزه ملی ایران را با 270 قلم عتیقه در یكی از اتاق های بزرگ عمارت قدیم وزارت معارف تاسیس كند.

پس از خریداری و اهدای كاخ مسعودیه (محل فعلی وزارت آموزش و پرورش واقع در خیابان اكباتان) این موزه در سال 1304 هجری شمسی، به تالار آیینه در آن كاخ منتقل گردید. رضاشاه در راستای رشد و اعتلای هنرهای سنتی فرمان داد تا موزه هنر های ملی در حوض خانه باغ نگارستان ایجاد گردد و در کنار آن كارگاه های بومی جهت ساخت و ارائه آثار احداث شود.

در سال 1310 هجری شمسی در نتیجه ی كشف آثار باستانی در تخت جمشید، موزه تخت جمشید جهت نگه‌داری این اشیا ایجاد شد. بنای موزه مردم شناسی ایران نیز در سال 1314 هجری شمسی آغاز گردید و پس از 20 سال در خیابان ارامنه (بوعلی) گشایش یافت. آثار این موزه در سال 1347 جهت نمایش بهتر به كاخ ابیض جنب كاخ گلستان که عنوان كهن سال‌ترین موزه كشور را به خود اختصاص داده است، انتقال یافت.

در سال 1335 موزه قزوین در كلاه فرنگی شاه طهماسب (بنای چهل ستون قزوین) پا گرفت و در ادامه در سال 1337 موزه چهل ستون اصفهان در كاخ چهل ستون تاسیس شد. در سال 1338 موزه هنرهای تزئینی گشایش یافت و در سال 1339 موزه جواهرات سلطنتی در طبقه زیرین ساختمان بانك ملی ایجاد گردید. به همین ترتیب در سال های بعد موزه هایی با موضوعات تاریخی و مردم‌شناسی افتتاح شدند:

موزه تبریز و گرگان در سال 1341

موزه شوش در سال 1345

موزه ارومیه در سال 1346

موزه رشت در سال 1349

موزه حمام گنجعلی ‌خان كرمان در سال 1350

موزه مجموعه فرهنگی آزادی در سال 1350

موزه خانه صبا در منزل مسكونی شادروان صبا در سال  1352

 سال 1355 را می توان زمان اوج احداث بناهای موزه ای در ایران دانست که ساخت بناهایی با کاربری صرفا موزه را در آن شاهد هستیم و از دستاوردهای آن می توان به موزه هنرهای معاصر، فرش، فرهنگ سرای نیاوران اشاره کرد.

از سال 1359 به بعد تغییرات چشم گیری در موزه های ایران حاصل شد و  موزه هایی همچون مردم شناسی  هنرهای تزئینی، صبا در تهران، رشت، آبادان، شوش ، هفت تپه، قزوین، كاخ رودسر، دژ شاهپور در خرم‌آباد، موزه پارس در ارگ كریم‌خانی شیراز و ... در این دوره ایجاد گردید.

روز جهانی موزه

پربازدید ترین موزه های جهان در سال 2016

در ادامه 10 موزه پربازدید جهان در سال 2016 را به شما معرفی می کنیم:

نام موزه مکان میزان بازدید
لوور (du Louvre) پاریس ، فرانسه 7.4 میلیون
متروپولیتن (Metropolitan Museum of Art) نیویورک، آمریکا 7 میلیون نفر
بریتانیا (British Musuem) لندن، انگلیس 6.4 میلیون نفر
گالری ملی (National Gallery) لندن، انگلیس 6.3 میلیون نفر
مجموعه موزه های واتیکان (Vatican Museums) واتیکان 6.1 میلیون نفر
تیت مدرن (Tate Modern) لندن، انگلیس 5.8 میلیون نفر
موزه کاخ ملی (National Palace Museum) تایپه، چین 4.7 میلیون نفر
گالری ملی هنر (National Gallery of Art) واشنگتن دی سی، آمریکا 4.3 میلیون نفر
موزه آرمیتاژ (State Hermitage Museum) سنت پترزبورگ، روسیه 4.1 میلیون نفر
موزه ملی مرکز هنر رینا سوفیا (Reina Sofia Museum) مادرید، اسپانیا 3.6 میلیون نفر
موزه لوور

موزه گردی در کارناوال

تا به حال در کارناوال به موزه های متعددی در ایران سر زدیم. از شما دعوت می کنیم نگاهی به مطالب این موزه ها بیاندازید:

حمام مهدی قلی بیک | موزه مردم شناسی مشهد

موزه قرآن و کتابت تبریز | گنجینه ای ارزشمند در بنای صفویه

خانه پیرنیا | موزه مردم شناسی نایین

باغ موزه کتیبه های کاخ نیاوران | گوشه ای از تاریخ ایران

موزه جهان نمای نیاوران | نمایشی از چهار گوشه دنیا

موزه گرمابه پهنه سمنان | گوشه ای از تاریخ هزارساله ایران

موزه خودرو های اختصاصی نیاوران

کوشک احمدشاهی | عمارت قاجاری در باغ نیاوران

برنامه های ویژه روز جهانی موزه در ایران

یکی از برنامه هایی که همه ساله در این روز به اجرا در می آید رایگان شدن بازدید از موزه هاست. علاوه بر این در سراسر کشور، موزه ها و نهادهای مربوط نشست ها و گردهمایی هایی را برگزار می کنند و به ارائه ی برنامه ها و راهکارها برای حفظ و نگهداری آثار می پردازند.

روز جهانی موزه

سخن آخر

در سال چند بار از موزه ها بازدید می کنید؟

در شهر شما در روز جهانی موزه چه برنامه هایی برگزار می شود؟

نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید...

دیدگاه ها
account_circle
email
فونت -
فونت +
عرض -
عرض +
فاصله متن -
فاصله متن +
تیره
خاکستری
روشن
بستن

روز جهانی موزه | نگاهی به تاریخچه موزه

یکی از افتخارات هر کشوری میراث به جامانده از قلب تاریخ آن است؛ میراثی که در قالب بناها و اشیای مختلف به ما رسیده اند و نشانه هایی از تاریخ را به ما ارائه می دهند. حفاظت از این میراث ارزشمند اهمیت زیادی دارد و نقش مهمی را در ارزش فرهنگی و تاریخی یک کشور ایفا می کنند. به همین منظور هر سرزمینی برنامه ای را برای نگهداری از این میراث تدوین کرده و به اجرا در آورده است. در این میان فضایی به نام موزه بهترین گزینه برای حفظ این آثار به شمار می رود که هم امکان مراقبت صحیح را فراهم می کند و هم به مردم اجازه می دهد تا با میراث کشورشان آشنا شوند.

موزه های مختلفی در سراسر جهان وجود دارند که هر یک اشیای خاصی را از دوره های تاریخی در خود جای داده اند. این موزه ها و میراث درونشان به حدی اهمیت دارد که 18ام ماه مِی به عنوان روز جهانی موزه و میراث فرهنگی در نظر گرفته شده است و هر ساله مراسم هایی خاص در آن به اجرا در آورده می شود. این روز در تقویم کشورمان مصادف با 28 اردیبهشت ماه می باشد و به همین مناسبت می خواهیم برایتان از موزه و روز جهانی آن بگوییم.

با کارناوال همراه باشید...

روز جهانی موزه

18 می | روز جهانی موزه

روز جهانی موزه (International Museum Day) که به اختصار IDM خوانده می شود، روزی است که به منظور بالابردن آگاهی درمورد اهمیت نقش موزه ها در توسعه ی جوامع توسطشورای بین المللی موزه ها (International Council of Museums) یا ایکوم (ICOM) از سال 1977 وارد تقویم جهانی شده است. بسیاری از کشورها این مناسبت را جشن می گیرند و تا یک هفته و حتی تا یک ماه به برگزاری ویژه برنامه های خود ادامه می دهند.

در هرسال ایکوم، شعار و موضوعی را برای این روز در نظر می گیرد که متفاوت از سال پیش است و دغدغه های مربوط به جامعه ی بین المللی موزه ها را بیان می کند. این روز فرصت خوبی برای کارشناسان موزه است تا با جامعه روبرو شوند و از چالش های پیش روی موزه ها برای آنها بگویند.

اکثر کشورها از آمریکا تا اقیانوسیه و آفریقا، اروپا و آسیا، این رویداد بین المللی را گرامی می دارند و در سال های اخیر حدود 30000 موزه در بیش از 120 کشور در برنامه های ایکوم شرکت کرده اند.

روز جهانی موزه

موزه چیست؟

بر اساس یک تعریف کلی موزه به مکان خاصی اطلاق می شود که مجموعه ای از آثار باستانی و صنعتی و اشیای با ارزش را به نمایش گذاشته و عموم مردم را به دیدن آنها دعوت می کند. حال اگر بخواهیم با نگاهی تخصصی تر به موزه نگاه کنیم، می توانیم به بهترین تعریف آن که توسط  شورای بین المللی موزه ارائه شده است مراجعه نماییم:

موزه موسسه ای است دائمی و بدون هدف مادی که درب های آن به روی همگان باز است و در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت می‌کند. هدف موزه‌ها، تحقیق در آثار و شواهد به‌جای‌مانده انسان و محیط زیست او، گردآوری آثار، حفظ و بهره‌وری معنوی و ایجاد ارتباط بین این آثار، به ویژه به نمایش گذاردن آنها به منظور بررسی و بهره معنوی است.

امروزه موزه ها طیف وسیعی از آثار را در معرض نمایش گذاشته اند و بسته به آثار درون خود به انواع مختلفی همچون تاریخی، علمی و تخصصی، هنر، تمبرشناسی، فناوری، گیاه شناسی و چندین نوع دیگر تقسیم می شوند.

موزه به چه معناست؟

کلمه ی موزه دارای ریشه ای یونانی می باشد و از  کلمه ” Mousein ” آمده است که نام تپه ای تاریخی در این کشور می باشد. در دوران كلاسیك واژه، موزه به جایگاه نُه خدای یونانی كه رب‌النوع های هنر و اندیشه بودند اشاره داشت. این کلمه از یونان به کشورهای مختلف و فرهنگ های گوناگون راه یافت و امروزه از تلفظ فرانسوی آن در فارسی استفاده می شود.

روز جهانی موزه

ایکوم چیست؟

شورای بین المللی موزه یا ايكوم، سازمانی حرفه ای و غیردولتی است که زیر نظر یونسکو فعالیت می کند و جزیی از خانواده بزرگ ميراث و فرهنگ جهاني به شمار می رود. 

به واسطه ی حضور این سازمان، کارشناسان می توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و در سایه ی گفتگوهای بین المللی از تجربیات یکدیگر بهره مند شوند. این سازمان در سال 1946 به وجود آمد و امروزه با بیش از 35000 عضو از 135 کشور جهان به فعالیت خود ادامه می دهد. مقر ایکوم در پاریس می باشد و در ایران نیز سازمانی تحت عنوان كميته ملي ايكوم ايران در راستای اهداف این سازمان مشغول به کار است.

روز جهانی موزه

روز جهانی موزه در سال 2017

در سال جاری موضوع و شعار انتخاب شده برای روز جهانی موزه ها "موزه ها و روایت های تاریخی بحث برانگیز: روایت ناگفتنی ها در موزه ها" می باشد.

تاریخ ابزاری حیاتی در تعریف هویت مردم است و هر کس در هر سرزمینی هویتش را با توجه به رویدادهای تاریخی و اساسی کشورش می شناسد. یک شناخت اشتباه و یا عدم شناخت از تاریخ و وقایع آن می تواند کل جهان و روابط بین المللی را تحت تاثیر قرار دهد و مانع برقراری ارتباط صحیح میان جوامع شود.

این شعار به نقش مهم موزه ها به عنوان پیام آوران تاریخ اشاره دارد که با فعالیت به نفع جامعه می توانند به قطبی برای ترویج روابط مسالمت آمیز بین انسان ها تبدیل شوند. همچنین این شعار نشان می دهد که پذیرش روایات تاریخی چگونه می تواند اولین قدم در تجسم یک آینده مشترک زیر پرچم صلح و آشتی باشد.

روز جهانی موزه

نگاهی به شعارهای روز جهانی موزه در ده سال گذشته

سال شعار
2007 موزه و میراث جهانی
2008 موزه به عنوان عوامل تغییر اجتماعی و توسعه
2009 موزه و گردشگری
2010 موزه برای هماهنگی اجتماعی
2011 موزه و حافظه
2012 موزه در جهان در حال تغییر. چالش های جدید، الهام بخش جدید
2013 موزه ها (حافظه + خلاقیت = تغییرات اجتماعی)
2014 موزه ها، ایجاد کنندگان ارتباط
2015 موزه برای یک جامعه پایدار
2016 موزه و چشم انداز های فرهنگی

 

روز جهانی موزه

تاریخچه موزه در جهان

در اواخر قرن سوم قبل از میلاد بطلمیوس اول (فرمانروای مصر) اولین موزه را در شهر اسكندریه (دومین شهر بزرگ مصر) ایجاد کرد.  بنای این موزه در قسمتی از كاخ سلطنتی قرار داشت و به عنوان کتابخانه نیز از آن استفاده می شد. بطلمیوس، نسخه‌های منحصر به فردی از کتب مختلف را گردآوری كرده بود و همین امر سبب شد اندیشمندان زیادی برای دیدن و خواندن کتاب ها راهی این محل شوند.

سپس یكی از امپراطوران روم به نام كلود به تقلید از بطلمیوس اول موزه ای دیگر بنا نهاد تا بتواند دانشمندان را در آنجا گرد هم آورد. در قرون وسطی موزه به محل هایی اشاره داشت که مجموعه هایی ارزشمند از اشیای كم یاب و جالب تاریخی در آن ها نگهداری می شد.

کم کم علوم زیبایی شناسی روی کار آمدند و باعث تقویت قدرت هنری مردم شدند. رومی‌ ها با تکیه بر خلاقیت و هنر و نبوغ خود دست به گردآوری کلکسیون های منحصر به فردی زدند اما به دلیل سهل انگاری نسل های بعد و غارت و چپاول اموال بسیاری از آنها از بین رفت تا اینکه در دوره رنسانس دوباره حفاظت ار این میراث  از سر گرفته شد و کلکسیون نمودن کارهای هنری به ویژه در اروپای شمالی طرفدارانی پیدا کرد.

پیش از قرن 15 میلادی، کلکسیون ها به دو صورت جمع آوری می شدند:

1- جمع‌آوری اشیا با هدف مذهبی و اعتقادی جهت گنجینه‌های صومعه‌ها.

2- گردآوری آثار برای پاسخ به تمایلات درونی مانند كلكسیون هایی كه شاهزادگان و اسقف های اعظم برای قصرهایشان تهیه می کردند.

شرایط لازم برای ایجاد موزه به شکل امروزی در اواخر دوره ی رنسانس در ایتالیا پدید آمد و  پاپ سیكتوس چهارم (یکی از پاپ های کلیسای کاتولیک) اولین موزه با مفهوم امروزی آن را در سال 1471 میلادی ایجاد نمود و پس از آن در اروپا موزه های دیگری به شرح زیر تاسیس شدند:

* موزه گزارینی (Cesarini) در سال 1500 میلادی

* موزه فانر (Fonese) در سال 1546 میلادی

* موزه آفیتزن (Afitizen) در سال 1581 میلادی

حدود 100 سال بعد موزه آشمولین (Ashmolean) در آكسفورد احداث شد و  در سال 1750 میلادی اولین موزه در آمریکا در دانشگاه هاروارد و با عنوان اتاق عجایب به وجود آمد. در سال 1759 میلادی ویلیام هشتم در آلمان موزه کسل (Kassel) را بنا نهاد و همزمان موزه بریتانیا (British museum) در انگلیس پا گرفت.

پایتخت های اروپایی از اواسط قرن هیجدهم میزبان موزه ها و گالری ها ی متعدد شدند و کم کم اكثر كشورها با همكاری یكدیگر اقدام به تاسیس موزه هایی جهت تبادل آثار باستانی و هنری خویش نمودند.

در تاریخ 30 اوت 1792 میلادی در فرانسه  موزه ها جنبه عمومی و ملی پیدا کردند و همزمان موزه لوور (louver) به عنوان مکانی برای استفاده عموم افتتاح شد و تبدیل به سنگ بنای موزه ها در قرن 19 میلادی گردید.

پس از لوور، موزه تاریخ فرانسه (Museedi Histoirede France) به وسیله لویی فیلیپ در ورسای ایجاد گردید و وقایع و شخصیت های برجسته تاریخ این كشور را در طی بیش از 100 سال به كمك تصاویر به نمایش گذاشت.

نمایشگاه عمومی بِرلَن در سال 1815 میلادی غنایم مربوط به جنگ های ناپلئون بناپارت را به مردم نشان داد و 7 سال بعد طرح با ارزش احیای یونان برای موزه التس (Altes) ارائه شد.

در سال 1877 میلادی سر واکر (Sir Walker)  گالری واگر را در انگلیس افتتاح کرد و همزمان با آن گالری فرر (Freeer) در واشنگتن شکل گرفت. این گالری ها آغازی برای سیر تحول موزه ها با سبك نوین بودند و در طی دهه اول قرن بیستم مفهومی با عنوان ارائه‌ای توام با رعایت زیبایی شناسی حتی در موزه های بدون ارتباط با هنر اهمیت خاصی پیدا کرد.
 از دهه 1950 میلادی تحولات چشم گیری در نمایش اشیای موزه ها پدید آمد و در سایه پیشرفت های علمی و فنی نمایش این آثار، شکل متنوع تری به خود گرفتند.
نمایشگاه های موقت و سیار نیز تغییراتی پیدا کردند و مفصل شدند. موزه های مدرنی همچون تالار ملی ویكتوریا در ملبورن به وجود آمد که از حجم های نجومی تشكیل یافته و به گونه ای طراحی شده بود كه پوشش كف ها و دیوارها و سقف ها در ظرف چند ساعت تعویض شوند.

امروزه نیز این سیر تحل ادامه دارد و شاهد ایجاد موزه هایی متفاوت در سراسر جهان هستیم که هر یک سعی می کنند پیشرفته ترین ابزارها را برای افزایش کیفیت خود به کار گیرند.

روز جهانی موزه
تاریخچه موزه

تاریخچه موزه در ایران

در ایران در گذشته، جمع آوری و نگه داری اشیای ارزشمند بیشتر حالت خصوصی داشت و بر حسب علاقه شخصی انجام می شد. مانند نمونه هایی که در دوران  هخامنشی و با شكل‌گیری حكومت مستقل ایران در کشورمان وجود داشته اما شخصی بوده و تنها مورد استفاده حكام و امرای وقت بوده است.

شکل گیری موزه به مفهوم امروزی در ایران را می توان مربوط به 120 سال پیش دانست که اولین نمونه آن در زمان حكومت محمد علیشاه می باشد. در این زمان قسمتی از كاخ گلستان به موزه ابزار و اشیای قیمتی و سلطنتی اختصاص داده شد که مورد بازدید اعیان و اشراف قرار می گرفت.

در دو قرن گذشته اشیای بسیاری در نتیجه ی حفاری ها و کاوش ها کشف شد که همه یا روانه ی موزه های خارج از کشور می شدند و یا بر اثر سهل انگاری مسئولین از بین می رفتند. همین مسئله باعث شد تا برخی از مسئولین به فکر بیافتند و چاره ای برای آن بیاندیشند. بر این اساس در سال 1295 هجری شمسی همزمان با دوره ای که مرتضی خان ممتاز‌الملك عهده دار مقام وزارت معارف و اوقاف بود اداره ای تحت عنوان شعبه عتیقات در این وزارتخانه تشکیل شد که بعد ها به دایره عقیقات تغییر یافت و وزیر نظر سازمان اداره كل معارف به فعالیت خود ادامه داد.

در سال 1299 هجری شمسی قانون آثار عتیقه به تصویب رسید که امتیاز انحصاری چندین ساله فرانسوی ها پیرامون حفاری زمین را لغو کرد و بر اساس آن تمام حفاری ها و كاوش ها باید تحت نظر مستقیم دولت انجام می شد. در ازای لغو امتیاز فرانسوی ها دولت ایران متعهد شد که در تهران یک موزه آثار عتیقه و یك كتابخانه ملی احداث کند و ریاست آن را تا سه نوبت و هر نوبت پنج سال به فرانسویان واگذار کند. در راستای اجرای این طرح، آندره‌گدار معمار و مهندس فرانسوی مدیریت موزه و كتابخانه ملی را بر عهده گرفت.

مرتضی خان ممتاز‌الملك که از وی به عنوان موسس اولین موزه ملی ایران یاد می شود، برای تشكیل یك موزه غنی و با ارزش در تهران تلاش های بسیاری نمود و موفق شد موزه ملی ایران را با 270 قلم عتیقه در یكی از اتاق های بزرگ عمارت قدیم وزارت معارف تاسیس كند.

پس از خریداری و اهدای كاخ مسعودیه (محل فعلی وزارت آموزش و پرورش واقع در خیابان اكباتان) این موزه در سال 1304 هجری شمسی، به تالار آیینه در آن كاخ منتقل گردید. رضاشاه در راستای رشد و اعتلای هنرهای سنتی فرمان داد تا موزه هنر های ملی در حوض خانه باغ نگارستان ایجاد گردد و در کنار آن كارگاه های بومی جهت ساخت و ارائه آثار احداث شود.

در سال 1310 هجری شمسی در نتیجه ی كشف آثار باستانی در تخت جمشید، موزه تخت جمشید جهت نگه‌داری این اشیا ایجاد شد. بنای موزه مردم شناسی ایران نیز در سال 1314 هجری شمسی آغاز گردید و پس از 20 سال در خیابان ارامنه (بوعلی) گشایش یافت. آثار این موزه در سال 1347 جهت نمایش بهتر به كاخ ابیض جنب كاخ گلستان که عنوان كهن سال‌ترین موزه كشور را به خود اختصاص داده است، انتقال یافت.

در سال 1335 موزه قزوین در كلاه فرنگی شاه طهماسب (بنای چهل ستون قزوین) پا گرفت و در ادامه در سال 1337 موزه چهل ستون اصفهان در كاخ چهل ستون تاسیس شد. در سال 1338 موزه هنرهای تزئینی گشایش یافت و در سال 1339 موزه جواهرات سلطنتی در طبقه زیرین ساختمان بانك ملی ایجاد گردید. به همین ترتیب در سال های بعد موزه هایی با موضوعات تاریخی و مردم‌شناسی افتتاح شدند:

موزه تبریز و گرگان در سال 1341

موزه شوش در سال 1345

موزه ارومیه در سال 1346

موزه رشت در سال 1349

موزه حمام گنجعلی ‌خان كرمان در سال 1350

موزه مجموعه فرهنگی آزادی در سال 1350

موزه خانه صبا در منزل مسكونی شادروان صبا در سال  1352

 سال 1355 را می توان زمان اوج احداث بناهای موزه ای در ایران دانست که ساخت بناهایی با کاربری صرفا موزه را در آن شاهد هستیم و از دستاوردهای آن می توان به موزه هنرهای معاصر، فرش، فرهنگ سرای نیاوران اشاره کرد.

از سال 1359 به بعد تغییرات چشم گیری در موزه های ایران حاصل شد و  موزه هایی همچون مردم شناسی  هنرهای تزئینی، صبا در تهران، رشت، آبادان، شوش ، هفت تپه، قزوین، كاخ رودسر، دژ شاهپور در خرم‌آباد، موزه پارس در ارگ كریم‌خانی شیراز و ... در این دوره ایجاد گردید.

روز جهانی موزه

پربازدید ترین موزه های جهان در سال 2016

در ادامه 10 موزه پربازدید جهان در سال 2016 را به شما معرفی می کنیم:

نام موزه مکان میزان بازدید
لوور (du Louvre) پاریس ، فرانسه 7.4 میلیون
متروپولیتن (Metropolitan Museum of Art) نیویورک، آمریکا 7 میلیون نفر
بریتانیا (British Musuem) لندن، انگلیس 6.4 میلیون نفر
گالری ملی (National Gallery) لندن، انگلیس 6.3 میلیون نفر
مجموعه موزه های واتیکان (Vatican Museums) واتیکان 6.1 میلیون نفر
تیت مدرن (Tate Modern) لندن، انگلیس 5.8 میلیون نفر
موزه کاخ ملی (National Palace Museum) تایپه، چین 4.7 میلیون نفر
گالری ملی هنر (National Gallery of Art) واشنگتن دی سی، آمریکا 4.3 میلیون نفر
موزه آرمیتاژ (State Hermitage Museum) سنت پترزبورگ، روسیه 4.1 میلیون نفر
موزه ملی مرکز هنر رینا سوفیا (Reina Sofia Museum) مادرید، اسپانیا 3.6 میلیون نفر
موزه لوور

موزه گردی در کارناوال

تا به حال در کارناوال به موزه های متعددی در ایران سر زدیم. از شما دعوت می کنیم نگاهی به مطالب این موزه ها بیاندازید:

حمام مهدی قلی بیک | موزه مردم شناسی مشهد

موزه قرآن و کتابت تبریز | گنجینه ای ارزشمند در بنای صفویه

خانه پیرنیا | موزه مردم شناسی نایین

باغ موزه کتیبه های کاخ نیاوران | گوشه ای از تاریخ ایران

موزه جهان نمای نیاوران | نمایشی از چهار گوشه دنیا

موزه گرمابه پهنه سمنان | گوشه ای از تاریخ هزارساله ایران

موزه خودرو های اختصاصی نیاوران

کوشک احمدشاهی | عمارت قاجاری در باغ نیاوران

برنامه های ویژه روز جهانی موزه در ایران

یکی از برنامه هایی که همه ساله در این روز به اجرا در می آید رایگان شدن بازدید از موزه هاست. علاوه بر این در سراسر کشور، موزه ها و نهادهای مربوط نشست ها و گردهمایی هایی را برگزار می کنند و به ارائه ی برنامه ها و راهکارها برای حفظ و نگهداری آثار می پردازند.

روز جهانی موزه

سخن آخر

در سال چند بار از موزه ها بازدید می کنید؟

در شهر شما در روز جهانی موزه چه برنامه هایی برگزار می شود؟

نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید...

بهاره فلاح