روستای هورامان | سرزمین اهورایی ایران

اماکن و بناهای تاریخی ایرانایرانگردی

 ” هورامان ، روستایی زیبا در پس جاده های پر پیچ و خم، در دل رشته کوه های زاگرس

پله هایش را که بالا می روی به آسمان راه دارد، دل مردمانش هم، همین طور …

کارناوال چمدان بسته و به میان مردمان دوست داشتنی کرد رفته است تا برایت از شکوه آنان و سرزمینشان بگوید.

روستا هورامان ، با معماری چشم گیر و پلکانی، در کمرکش کوه های سخت، همچون مردمان دلیرش، استوار ایستاده.

هر ساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری، برای بازدید از روستا و شرکت در مراسم های آیینی آنها به این منطقه می‌ آیند، که البته طبیعت مسحور کننده مسیر نیز، هوش از سرشان می برد.

فرهنگ ، تاریخ و آداب و رسوم مردم کردستان، بسیار غنی و قابل تامل است.

در این مطلب اما، تنها به معرفی ای گوشه ای از این استان بزرگ می پردازیم …

هورامان

سرزمین اهورا

هورامان یا اورامان، این روستای زیبا با معماری دیدنی اش، در جنوب شرقی استان کردستان قرار گرفته است.

واژه هورامان  از دو بخش اهورا و مان به معنی سرزمین اهورا تشکیل شده است .

مردمانش قبل از اسلام، پیرو زرتشت بودند و هنوز بقایای آتشکده هایشان در منطقه دیده می شود.

به “‌هورامی ” سخن می گویند. گویشی کهن، که نماد غرور و اصالت آنهاست.

آداب و رسوم، موسیقی بی نظیر و معماری خاصشان، هر کدام به تنهایی برای نشان دادن فرهنگ غنی این سرزمین کافیست.

روستای هورامان

معماری منحصر به فرد روستا

معماری روستا تحت تاثیر اقلیم و شرایط جغرافیایی منطقه شکل گرفته و شیب تند کوهستان، باعث پلکانی ساخته شدن خانه ها گردیده است.

سقف هر خانه، حیاط خانه ی بالا دست است و در زبان محلی به آن هیوان گویند.

از دل کوه، سنگ ها را شکسته و با دیلم تراش داده اند. با زور بازو و هر آنچه که داشته اند خانه های خود را به هماهنگ ترین نوع ممکن با طبیعت منطقه ساخته اند.

و این نشان از روح مقاوم این مردم در برابر سختی ها دارد.

دیوار ها را خشکه چین بالا برده اند، بدون ملات، تنها با چیدن سنگ ها بر روی یکدیگر.

کوه های سخت آن ها را از شهرهای دیگر جدا کرده  ولی ، آن ها مستقل و با مصالح بومی، روستای خود را بر دامان کوه، تا به دامان آسمان بالا برده اند.

در کوچه هایشان که قدم میزنی، صدایشان را می شنوی، بوی غذایشان را حس میکنی و این نزدیکی خانه ها، دل هایشان را نیز به هم نزدیک تر کرده.

روستای هورامان
روستای هورامان
روستای هورامان
روستای هورامان

اعتقادات و آداب و رسوم

 

پیر شالیار کیست ؟

فرزند یکی از رهبران و مغان زرتشت بوده که به عقیده مردم اورامان ، به مرحله رهایی از منیت رسیده بود و کمالات و معجزاتی نیز داشته است.

برخی می گویند که در اواخر عمر خود ، دین اسلام را قبول کرده و تمام سعی اش را برای آشنا کردن مردم با آن انجام داده و عده ای او را طبیب می دانستند که با گیاهان دارویی، اهالی بیمار روستا را درمان می کرده و عده ای هم او را شاعر می خواندند .

 

گوشت جه‌ واته‌ی پیرشالیار بوو      هوشت جه کیاسته‌ی زانای سیمیار بوو

( به گفته پیرشالیار گوش بده، و برای درک نوشته‌ زرتشت دانا و هوشیار باش )

پیر شالیار هورامان
پیر شالیار هورامان

جشن عروسی پیر شالیار

مردم اورامان، پس از گذر سالیان بسیار، به پشتوانه اعتقادی که به باورشان داشته اند، نسل به نسل این مراسم را، هر سال در پانزدهم بهمن، در روز سالگرد عروسی پیر شالیار به پا داشته اند.
دختر شاه بخارا ، شاه بهار خاتون کر و لال بود و طبیبان همه از درمان او عاجز اما پیر شالیار، به یاری خداوند او را درمان کرد.
شاه وعده ازدواج با دخترش را در مقابل درمان او داده بود، بنابراین عروسی آن دو با حمایت و کمک مالی بزرگان طوایف برپا شد .

روز عروسی پیر شالیار، با تولد او یکی بوده و جالب اینکه در زبان کردی داماد را زاوا می نامند. یعنی کسی که دوباره زاده شده و زندگی جدیدی را آغاز کرده است.

این جشن نشان دهنده ی همدلی مردم و مشارکت جمعی آن ها، برای اجرای رسوم و آیین کهن شان است.

هر چند نام مراسم عروسی است ولی در اصل، پیر شالیار، مراسمی آیینی است، که در آن قربانی می کنند و به سماع و نجوا با خداوند می پردازند.

 

مراسم در هفت مرحله ی زمانی انجام می گیرد:

 

۱) خبر « xabar » :

یک هفته قبل از برپایی مراسم، جوانان روستا با تقسیم کردن گردو های چیده شده از باغ پیر شالیار در بین اهالی روستا، نزدیک شدن جشن را خبر می دهند.

اهالی نیز ظرف های خالی گردو را با آرد، پیاز، حبوبات و … پس می دهند تا در پخت آش نذری روز مراسم، سهیم باشند.

 

۲) مراسم کوته کوته « Kote Kote » :

۵ روز بعد از مراسم خبر یعنی سه شنبه، هنگام غروب، کودکان روستا، کیسه به دست با فریاد ” کوته کوته ” بر در خانه ها می روند و اهالی روستا نیز با دادن شکلات و بیسکویت، میوه خشک و … به بچه ها، آن ها را خوشحال می کنند.

مراسمی بزرگ و تاریخی با قدم های کوچک این کودکان آغاز می شود و این تاثیر بسزایی در پایبندی آن ها به این رسم در بزرگسالی دارد.

کودکان هورامان
کودکان هورامان

۳) مراسم کلا و روچنی « Kilave rocini » :

سپیده دم روز جشن، حیوانات نذری برای ذبح شدن به آستانه پیر شالیار برده می شوند و جوانان هم رسم ” کلاوروچنی ” رو اجرا می کنند.

آن ها با سر دادن فریاد ” کلاورچینی کلاورچینی ” و گفتن جمله نمادین ” کلاورچینی به کور و کناچی ”  مردم را بیدار می کنند.

این جمله در واقع اشاره به تولد پیر شالیار دارد. صاحب خانه ها هم آن را به فال نیک گرفته و با تعارف شیرینی و میوه خشک به جوانان، از آن ها تشکر می کنند.

مراسم کلا و روچنی

۴) ذبح حیوانات :

اهالی روستا بر آستانه پیر شالیار رفته و آماده انجام وظایفشان می شوند. همان وظایفی که ۹۵۰ سال پیش در چنین روزی بر عهده اجدادشان بوده است.

ذبح اول را طبق سنت، قصاب طایفه پاشا انجام می دهد و پس از آن اهالی به کمک یکدیگر دام هایشان را قربانی می کنند.
گوشت را نیز طایفه یادگاری ها تکه تکه کرده، بین اهالی پخش می کنند و بقیه را برای پخت به آشپزخانه می برند.
طایفه محمد ویس هم آش مخصوص یا هلوشین را به همان روش سنتی طبخ می کنند.

همه مشغول هستند، گویی عروسی همین امروز و برای اولین بار برپا می شود. همه چیز باید عالی باشد.

طبخ نذری

۵) آیین سماع و صرف غذا :

اهالی روستا و توریست هایی که برای تماشای آیین سماع آمده اند، همگی مکانی مناسب را با دیدی مناسب برای تماشا انتخاب کرده اند و منتظراند.
گروه دف زنان از طایفه رحمتی ها شروع به نواختن می کنند.
ریش سفیدان  و بزرگان، شانه به شانه و دست در دست هم، به نشانه همبستگی، شروع به رقص می کنند.

پاهای خود را هماهنگ با ریتم آهنگ، به آهستگی جلو و عقب می گذارند.
گروه دف زنان اشعار و آوازی در مدح پیامبر می خوانند، افرادی که دایره وار می رقصند، الله الله سر می دهند و جمعیتی که محو تماشای شده اند، هرگز این هماهنگی و اتحاد را فراموش نخواهند کرد.

روز بعد نیز، مراسم به همین شیوه تکرار می شود.

آیین سماع هورامان
آیین سماع هورامان
آیین سماع هورامان

۶) مراسم شب نیشت | تجمع در آستانه پیر ( Varasan )

افراد طایفه های مختلف، گلیم و سجاده های خود را برداشته و به آستانه پیر شالیار می برند تا در محلی که مخصوص نشستن طایفه یشان است پهن کنند.

تعدادی از روحانیون، تحصیل کرده ها و اهل قلم به سخنرانی درباره مدح پیامبر، بزرگان و پیر شالیار پرداخته و اهالی سرا پا گوش می شوند.

 

۷) مراسم تربی «terbi» :

یک هفته بعد از جشن، اهالی روستا بر سر مزار پیر شالیار برای دعا و نیایش جمع می شوند.
و نان محلی گتمژگه در بین اهالی پخش می شود.

مراسم پیر شالیار

ویدیویی دیدنی از مراسم عروسی پیر شالیار

در حال بارگذاری ویدئو ...


آیین کومسای ( به معنی یادگیری جمعی

کلمه کومسای، از ترکیب ” کوم ” به معنای جمع و سای به معنی یادگیری شکل گرفته است.

این مراسم در نیمه اردیبهشت ماه، در کنار مرقد پیرشالیار بر پا می شود.

همان گردهمایی ریش سفیدان، برای صحبت در مورد مسائل مهم در گذشته بوده که تا به امروز نیز ادامه پیدا کرده، در مورد مسایل مهم روستا و برنامه هایشان برای سال جدید صحبت می کند و در پایان مراسم، بزرگان روستا با حضور متولی، اقدام به شکستن سنگی به نام کوماس می کنند.
به اعتقاد مردم، این سنگ رشد می کند و خاصیت برکت بخشی دارد.

آیین کومسای هورامان
آیین کومسای هورامان
آیین کومسای هورامان
آیین کومسای هورامان
آیین کومسای هورامان

حرفه و پیشه

زنان کارهای روزمره خانه را انجام می دهند، در گیوه بافی و ریسندگی هم، به مردانشان کمک می کنند.

بیشتر اهالی روستا به دامداری، زراعت و باغداری مشغول اند.

۱) ریسندگی :

در اواخر فصل بهار، مردان بوسیله برینگ، پشم گوسفندان و موی بزها را می چینند.
زنان نیز از آن ها خار و خاشاک را پاک کرده، در آب جاری شسته و در آفتاپ پهن می کنند تا خشک شود. بعد آن ها را شانه زده و بوسیله دوک یا به زبان محلی ته شی، کار ریسندگی را انجام می دهند.

۲) گیوه بافی :

یکی از فنون رایج اورامانیان است و توسط مردان و زنان انجام می شود.

ساخت ابزارآلات فلزی و در و پنجره های چوبی نیز از دیگر مشاغل رایج مردمان روستا است.

گیوه بافی
ریسندگی
طبخ نان محلی
گیوه بافی
چیدن میوه های باغ

پوشاک

لباس کردی یکی از اصیل ترین و زیباترین لباس های محلی ایران است.
مردان چوخه یا نیم تنه ای پشمی را با شلوار های گشاد با دمپای تنگ که پانتول یا رانک نام دارد برتن می کنند.

شال را به کمر خود می بندند، دستار را به جای کلاه به دور سر خود می پیچند و گیوه یا کلاش پاپوش آن ها است.

و چوپان ها کله بال که نمدی پشمی است را برای بردن گله به صحرا می پوشند.

زنان نیز کلنجه که نیم تنه ای کوتاه است را بر روی لباس های بلند و رنگی خود به تن می کنند و پارچه ای زیبا را به کمر می بندند.

مردمان هورامان
مردمان هورامان
مردمان هورامان
مردمان هورامان
مردمان هورامان
مردمان هورامان
مردمان هورامان

موسیقی

موسیقی هورامان دو نوع است چپله و گوشی.
در چپله، آهنگ ها ریتمی مشخصی دارند و همراه با کف زدن اجرا می شود.
گوشی اما ریتم منظمی ندارد و اغلب به صورت آزاد اجرا می شود و خوانندگان به هنگام اجرای موسیقی، یک یا دو دست خودشان را برای تمرکز بیشتر، بر گوشهایشان می گذارند.

از جمله این موسیقی ها می توان به سیاچمانه ، شیخانه ، مناجات و حالیات اشاره کرد.
سیاه چمانه مهم ترین آواز ملی،سنتی و مخصوص ناحیه اورامان است.
این آوازها در نزد مردم اورامان جایگاه والایی دارد و آن را از کهن ترین میراث فرهنگی خودشان می دانند.

ویدویی دلنشین از آواز سیاچمانه به نام آی گردون گردون

در حال بارگذاری ویدئو ...


رقص کردی

هه‌ لپه‌ رکی یا رقص کردی، آیینی نمایشی است که در آن گروهی از رقصندگان زن و مرد، در شکل حلقه‌ ای ناکامل، شانه به شانه و دست در دست، از چپ به راست حرکت می کنند.
اولین نفر از سمت راست و آخرین نفر از سمت چپ، با دستمالی که در دست دارند، گروه را هدایت و هماهنگ می کنند. سرعت حرکات و ریتم رقص بقیه افراد بستگی به هدایت آن ها دارد.

برای آشنا شدن با فلسفه رقص زیبای کردی به اینجا مراجعه کنید.

رقص کردی

طبیعت هورامان

آب و هوای معتدل کوهستانی، وجود چشمه های فراوان و رودخانه سیروان، چراگاه و باغ های وسیع، همگی زمینه مناسبی را برای زراعت و دامداری بوجود آورده.

انار، گرده، انجیر و گلابی از مهمترین محصولات سردرختی هستند.
گیاهان دارویی گل گاو زبان، شاتره، شیرین بیان و بومادران نیز در منطقه وجود دارد.
و پوشش جنگلی عمدتا از درختان بلوط است که چوب مورد نیاز برای تهیه سوخت و ساخت در و پنجره را تامین می کند.

طبیعت هورامان
طبیعت هورامان

دسترسی و اقامت

از شهر مریوان ۷۵ کیلومتر و از سروآباد ۵۰ کیلومتر جاده آسفالته تا اورامان راه است. جاده ای زیبا و سرسبز که از میان کوه ها و دشت ها می گذرد و تا روستا شما را محو تماشای خود می کند.

امکان اقامت در هتل سنگی اورامانات، که با سبک معماری هماهنگ با روستا، ساخته شده وجود دارد.

همین طور تعدادی از اهالی، خانه های روستایی خودشان را اجاره می دهند، که اقامت در آنها، می تواند تجربه ای جالب باشد.

 

آدرس : ایران، استان کردستان، شهر مریوان، روستای هورامان

Address : Hawraman Village, Marivan city, Kurdistan Province, Iran

روستای هورامان
هتل سنگی روستای هورامان

سخن آخر

 کارناوال ایرانی است، یک ایرانی ترک، کرد، لر، عرب، بلوچ، ترکمن و …

ما رها از قومیت، ملیت خود را عاشقانه می پرستیم و این افتخار ما است.

اینبار اما برای دلیر مردان و شیر زنان کرد سرزمینمان نوشتیم که سال ها جنگ و سختی را در مرزهای ایران، در میان شهرها، روستاها و حتی خانه هایشان، به چشم دیدند و زندگی کردند.

برایشان نوشتیم که آجر به آجر روستایشان، گویش و پوشش آن ها برایمان فرهنگ و تاریخ است و قابل احترام.

 دیدگاه ها

  • pawe
    ۳
    ۰

    زبان هورامی تمام ویژگی های یک زبان باستانی را داردمانند رعایت جنسیت در صرف افعال و ضمایر و صفات و وجود اصوات و صامت هایی که در زبانهای فارسی و کردی موجود نیست. بنابراین زبانی که قدمتش از فارسی دری هم بیشتر است چگونه می تواند زیر مجموعه زبان کردی باشد که خود به مراتب حادث تر است. قلت جمعیت نمی تواند بهانه ای برای این امر باشد . امروزه زبان اوستایی متکلم ندارد و نیز زبان پهلوی و با این حال این دو زبان اصالت خود را حفظ نموده اند زیرا قواعد و واژه های مخصوص بخود را دارند و این در باره زبان هورامی نیز صادق است.در گذشته نه چندان دور مردم اورامانات خود را گوران میدانستند و نام کرد به اقوام جاف و اردلان و سورانی اطلاق میشد و تنها در چند دهه اخیر در اثر رشد ناسیونالیزم کردی و توسعه ابزارهای پخش و ترویج زبان و فرهنگ سورانی مانند کتب و جراید و کانال های ماهواره ای و سایتهای انترنتی بود که بتدریج این حس مستقل بودن هورامی ها یا گوران زایل شد. اما تجارب کردستان عراق نشان داد که ناسیونالیزم کردی بیش از هرچیزی زبان هورامی را تهدید میکند . در گذشته نه چندان دور در استان سلیمانیه عراق تعداد متکلمین بزبان هورامی بسیار بیشتر از امروز بود اما در یک قرن اخیر زبان هورامی در عراق به چند روستای دور افتاده منحصر شده است. و هرگاه بحث زبان مادری پیش می آید ناسیونالیستهای کرد و گروههای قومگرای آن که مورد حمایت امپریالیزم و صهیونیزم اند سعی دارند وانمود کنند که مثلا زبان سورانی زبان مادری همه مردمان ساکن در غرب ایران یا شمال بین النهرین است و همانند ناسیونالیستهای عرب و ترک و فارس سعی در اسیمیله کردن قومیتهای کوچکتر دارند این آسیمیلاسیون در شمال بین النهرین اقوام آسوری و کلدانی و شبک و یزیدی و هورامی را مشمول خود قرار داده است.

    • مینا جعفری
      ۴
      ۰

      با سلام ،
      سپاس از شما دوست عزیز و بزرگوار برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات

    • مهران
      ۰
      ۰

      دوست عزیز شما داری اشتباه میکنی زبان کوردی لهجه های مختلفی داره که تعدادشون خیلی زیاده پس لباسشون چی لباس اونها کاملا لباس کوردی میپوشن زبانشان هم کاملا کوردی میتونید مقایسه کنید

    • مسعود 555
      ۰
      ۰

      دوست خوبم حرف شما کاملا صحیحه.زبان شما گویشی از گورانیست که گورانی هم جز زبوننه زازاک هست.من خودم لک هستم و لک ها بیشتر به هورامان نزدیک اند تا سوران.همونطور که شاعرای لک مثله ملا پریشان و ترکه امیر و…. شعراشون رو به گویش معیار لکی_گورانی میگفتن و هیچ زبان شناسی منکر ارتباط نزدیک و شباهات این دو زبان نمیشن. متاسفانه ناسیونالیست کردی باعث جسارت سورانی ها شده

  • کرماشانی
    ۱
    ۰

    کاری با دعوای پان کردیست ها و پان هورامیست های نوظهور ندارم. پیر شالیار زرتشتی نبود. بلکه یکی از ۷۲ پیر یارسان بود که نامش در کتاب مقدس یارسان به نام (سرانجام) هم آمده است. کلام وی موجود است و متاسفانه ناسیونالیست های فارس برای وی تبار زرتشتی ساخته اند. باید خاطرنشان کنم برخلاف نوشته سایت شما و باور غلط رایج در هورامان بقایای آتشکده موجود نیست و چه بسا دین زرتشتی اصلا در آنجا رایج نبوده باشد. تمام شواهد دال بر این است که در هورامان و گوران و کرماشان و اردلان و دیگر بخش های کردستان دینی با شباهت بسیار به میتراییسم رایج بوده است و ادیان یارسان و ایزدی هم اکنون بازماندگان آن سنت دینی محسوب می شوند. نام هورامان هم به معنای اهورا+مان نیست. بلکه بیشتر به نظر می رسد به نام قومیت هوری اشاره داشته باشد که پیش از آمدن آریاها در این منطقه بوده اند و هورامان معنای سرزمین هوری ها دارد. در بیتی هم که نوشته اید و به غلط ترجمه کرده اید اصلا کلمه زرتشت نیامده، ھووشت جە کیاستەی زانای سیمیار بوو یعنی به فرستاده دانای شفادهنده توجه کن. زانای سیمیار از نام های خاوندگار است که تجسم وی سلطان سهاک برزنجی است و هیچ ربطی به زرتشت ندارد! در مورد ادعای دوستمان در مورد کرد نبودن هورامی ها هم پر واضح است که ناسیونالیسم کرد جناب بارزانی با تقلید از مدل سیاسی حکومت ترکیه کوشیده تا یک روایت یکدست و همگون از هویت ملی کرد ارائه دهد و در این راستا خرده هویت هایی مانند لک، گوران، کلهر، هورامی، زازا و حتی کرمانج ها را تحت الشعاع قرار داده و انکار کرده است، اما به کوری چشم ایشان هورامان بخشی از کردستان است و حفظ فرهنگ و زبان هورامان وظیفه هر کرد. می توان گفت از دو قرن پیش نام کرد به تمام تیره های ساکن در کردستان کنونی اطلاق شده و اکنون می توان گوران، لک، هورامی، جاف، اردلان، کرمانج، کلهور، باجلان، … همه را کرد نامید و البته باید هویت بخش های مختلف این سرزمین همگی حفظ شود.

پاسخ دهید

موارد مشخص شده با * الزامی هستند.

This is search results
در حال بارگذاری ...