کلیسایی ساخته شده از استخوان | کلیسای استخوان پرتغال

شاید برای خیلی از ما دیدن یک جنازه وحشتناک‌ترین صحنه ممکن باشد؛ اما فکرش را بکنید به مکانی وارد شوید که دیوارهای آن تماما از استخوان انسان‌ها پوشیده شده است و برای تزیینات، جمجمه‌های انسان‌ها را در کنار ستون‌ها و دیوارها چیده باشند!

چه حسی به شما دست می‌دهد؟!

نیازی نیست تصور کنید. امروز همراه کارناوال به دیدن مکانی می‌رویم تا این حس را کاملا تجربه کنید.

کلیسای استخوان | The Capela dos Ossos | پرتغال

کلیسایی ساخته شده از استخوان

مقصد کشور پرتغال و شهر اوورا است؛ جایی که یکی از عجیب‌ترین مقاصد گردشگری و تاریخی پرتغال را در خود دارد. اینجا کلیسایی است که نه با مرمرهای درخشان و طلاکاری‌های باشکوه، بلکه با استخوان‌ها و جمجمه‌های انسان‌ها شناخته می‌شود. البته بهتر است دقیق‌تر بگوییم: کلیسای استخوان، یک نمازخانه کوچک در مجموعه کلیسای سنت فرانسیس اوورا است و دیوارها و ستون‌های آن با بقایای انسانی پوشیده شده‌اند.

در نگاه اول شاید همه چیز ترسناک به نظر برسد؛ اما پشت این فضای عجیب، پیامی قدیمی و مذهبی پنهان است؛ پیامی درباره کوتاه بودن زندگی، مرگ و یادآوری این نکته که انسان، هر قدر هم ثروتمند و قدرتمند باشد، روزی به خاک بازمی‌گردد.

تاریخچه کلیسای استخوان پرتغال

ساخت کلیسایی با استخوان انسان‌ها در نگاه اول حتما یک ایده عجیب و حتی غیرمنطقی به نظر می‌رسد؛ اما در مورد این بنا داستانی وجود دارد که آن را توضیح می‌دهد. کلیسای سنت فرانسیس اوورا، بنایی متعلق به قرن‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی است؛ اما نمازخانه استخوان‌ها یا همان Capela dos Ossos در قرن هفدهم میلادی و به ابتکار راهبان فرانسیسکن شکل گرفت.

در آن زمان، اوورا با گورستان‌های زیادی روبه‌رو بود و از طرفی راهبان می‌خواستند اثری بسازند که مردم را به یاد مرگ، ناپایداری زندگی و بازگشت به معنویت بیندازد. آن‌ها استخوان‌هایی را که از محل‌های دفن وابسته به صومعه و گورستان‌های قدیمی جمع‌آوری شده بود، در ساخت و تزیین این فضا به کار بردند. نتیجه، مکانی شد که امروز هم برای گردشگران عجیب است و هم برای علاقه‌مندان به تاریخ و معماری، بسیار قابل توجه.

بنابراین اگر در منابع قدیمی‌تر خوانده‌اید که خود کلیسای استخوان بین سال‌های 1460 تا 1510 ساخته شده، بهتر است این موضوع را اصلاح کنیم: آن تاریخ بیشتر به ساخت و توسعه کلیسای سنت فرانسیس مربوط می‌شود، نه نمازخانه استخوان‌ها. نمازخانه استخوان، بنایی متأخرتر است و در قرن هفدهم شکل گرفته است.

تصاویری از کلیسای سنت فرانسیس

مشکلی عجیب | تعداد زیاد گورستان‌های شهر

شهر اوورا در پرتغال با یک مشکل بزرگ دست به گریبان بود و آن هم تعداد زیاد گورستان‌های این شهر بود. برای رفع این مشکل تصمیم گرفتند تعدادی از این گورستان‌ها را از بین ببرند؛ اما تکلیف افرادی که در این گورستان‌ها دفن شده بودند چه می‌شد؟!

هرگز امکان نداشت باقی‌مانده اجساد، که گفته می‌شود به چند هزار نفر تعلق داشت، به راحتی نادیده گرفته شود. به همین دلیل راهبان تصمیمی عجیب و متفاوت گرفتند: استخوان‌ها را به جای نابود کردن، در فضایی مذهبی و هشداردهنده جای دادند تا هم احترام ظاهری آن‌ها حفظ شود و هم بازدیدکنندگان با معنای مرگ روبه‌رو شوند.

تصمیم عجیب | استفاده از استخوان‌ها برای ساخت مکانی که یادآور مرگ باشد

شهر اوورا یکی از شهرهای ثروتمند آن دوره پرتغال بود؛ جایی که شکوه، ثروت و زندگی اشرافی باعث شده بود بسیاری از مردم، مرگ را از یاد ببرند. راهبان شهر تصمیم گرفتند از اجساد و استخوان‌های گورستان‌ها فضایی بسازند که وقتی مردم وارد آن می‌شوند، مرگ را ببینند، آن را لمس کنند و شاید کمی بیشتر به زندگی و معنای آن فکر کنند.

طبق روایت‌ها، این استخوان‌ها به سربازان، راهبان و مردم عادی نسبت داده شده‌اند؛ اما منابع رسمی بیشتر بر این نکته تأکید دارند که استخوان‌ها از محل‌های دفن وابسته به صومعه و گورستان‌های اطراف به اینجا منتقل شده‌اند. در هر صورت، پیام بنا روشن است: زندگی کوتاه‌تر از آن است که فکرش را می‌کنید.

ایده این بود که...

عبادتگاهی بسازند تا زمانی که مردم وارد آن می‌شوند، مرگ را ببینند و شاید بفهمند که خدا نزدیک است.

معماری کلیسای استخوان

از نظر معماری، نمازخانه استخوان‌ها فضایی کشیده و نسبتا کوچک دارد و از سه دهانه تشکیل شده است. طول آن حدود 18.7 متر و عرض آن حدود 11 متر است. نور فضا از چند پنجره کوچک تأمین می‌شود و همین نور کم، حس رمزآلود و سنگین بنا را بیشتر می‌کند.

دیوارها و ستون‌ها، که تعدادشان به 8 می‌رسد، با استخوان‌ها و جمجمه‌ها پوشیده شده‌اند. سقف کلیسا از آجر سفید ساخته شده و نقاشی‌هایی با مضمون مرگ، رستاخیز و اندیشه‌های مذهبی دارد. نقاشی‌های سقف گنبدی، مربوط به سال 1810 میلادی دانسته می‌شوند و با نمادهای کتاب مقدس و نشانه‌های مرتبط با مصائب مسیح تزیین شده‌اند.

به طور خلاصه، در ساخت و تزیین این مکان از استخوان، جمجمه و مصالح ساده استفاده شده است؛ اما همین سادگی، اثر روانی آن را چند برابر می‌کند.

خوشامدگویی که بوی مرگ می‌دهد

زمانی که به این کلیسا می‌روید، قبل از همه چشم شما به جمله‌ای می‌خورد که بسیار جلب توجه می‌کند. جمله‌ای که بالای ورودی نمازخانه نوشته شده و می‌گوید:

استخوان‌های ما که اینجا هستیم، در انتظار استخوان‌های شما هستیم.

Nós ossos que aqui estamos pelos vossos esperamos

این جمله بیشتر از هر چیز، به بازدیدکنندگان یادآوری می‌کند که مرگ نزدیک است و هیچ‌کس از آن جدا نیست.

افسانه‌های دو جسدی که از دیوار آویزان بودند

در روایت‌های قدیمی درباره این کلیسا، به دو پیکر کامل اشاره می‌شود که در گذشته از دیوار آویزان بوده‌اند. درباره این دو جسد افسانه‌های زیادی وجود دارد؛ از جمله اینکه گفته می‌شد یکی متعلق به مادر و دیگری متعلق به فرزندش بوده است. البته این روایت‌ها بیشتر در حد افسانه‌اند و هویت دقیق این دو نفر مشخص نیست.

امروزه بهتر است این بخش را با نگاه تاریخی و محتاطانه دید. بسیاری از داستان‌هایی که درباره بناهای ترسناک و قدیمی گفته می‌شود، در طول زمان رنگ افسانه به خود می‌گیرند؛ اما همین روایت‌ها هم بخشی از تجربه بازدید از چنین مکانی هستند.

مردی که به صلیب کشیده شده

به غیر از استخوان‌ها و جمجمه‌هایی که در سراسر فضا دیده می‌شوند، در انتهای یکی از بخش‌های نمازخانه، تصویری مذهبی از مسیح و فضای رنج و مرگ وجود دارد که با هزاران استخوان احاطه شده است. هدف این فضا فقط ترساندن بازدیدکننده نیست؛ بلکه می‌خواهد نشان دهد هیچ راه فراری از مرگ وجود ندارد و دیر یا زود همه به آن می‌رسند.

من اینجا را ترک کردم، اما هرگز نمی‌میرم؛ من در نور خواهم مرد و روز مرگ من از روز تولدم بهتر است.

I leave, but I do not die. I die in the light. The day that I die is better than the day that I was born.

ویدیویی از این مجسمه

مشابه این کلیسا در جمهوری چک

جالب است بدانید مشابه این کلیسا در دنیا وجود دارد، البته نه یک مورد بلکه چندین مورد. شاید جایی که خیلی ترسناک‌تر و شگفت‌انگیزتر از این مکان باشد را بتوان در جمهوری چک و با عنوان کلیسای سدلک پیدا کرد.

کلیسای مرگ یا سدلک در کوتنا هورا، حدود 70 کیلومتری شرق پراگ، پایتخت جمهوری چک واقع شده است و با هزاران استخوان انسان تزیین شده است. مقایسه این دو بنا نشان می‌دهد که استفاده از استخوان در معماری مذهبی، فقط یک اتفاق محلی نبوده و در بخش‌هایی از اروپا، با هدف یادآوری مرگ و ناپایداری دنیا به کار می‌رفته است.

تصاویری از این کلیسا

بازدید از کلیسای استخوان پرتغال

اگر می‌خواهید به این مکان بروید، ابتدا باید خودتان را به کشور پرتغال و سپس شهر اوورا برسانید. کلیسای استخوان در قلب بافت تاریخی اوورا و در مجموعه کلیسای سنت فرانسیس قرار دارد؛ شهری که به خاطر آثار تاریخی، کوچه‌های سنگفرش، میدان‌های قدیمی و حال‌وهوای متفاوتش، یکی از مقصدهای دوست‌داشتنی پرتغال به شمار می‌رود.

آدرس: پرتغال، اوورا، Praça 1.º de Maio، مجموعه کلیسای سنت فرانسیس

Address: Praça 1.º de Maio, Évora, Portugal

وب‌سایت رسمی ساعت و قیمت بازدید

هزینه بازدید در آخرین به‌روزرسانی:

برای بازدید از بخش‌های موزه‌ای مجموعه، از جمله نمازخانه استخوان‌ها، بلیت یکپارچه ارائه می‌شود. قیمت بلیت بزرگسالان 7 یورو، جوانان تا 25 سال و سالمندان بالای 65 سال 5 یورو و بلیت خانواده 15 یورو اعلام شده است. بازدید از خود کلیسای سنت فرانسیس رایگان است؛ اما برای ورود به نمازخانه استخوان و بخش‌های موزه‌ای باید بلیت تهیه کنید.

ساعت بازدید: این مجموعه معمولا هر روز باز است؛ در ساعت تابستانی از 9 صبح تا 18:30 و در ساعت زمستانی از 9 صبح تا 17:00. در روزهای 1 ژانویه، یکشنبه عید پاک، بعدازظهر 24 دسامبر و روز 25 دسامبر تعطیل است. با این حال، چون ساعت‌ها و قیمت‌ها ممکن است تغییر کنند، بهتر است قبل از رفتن، وب‌سایت رسمی را بررسی کنید.

نکته: فضای کلیسای استخوان برای همه مناسب نیست. اگر با کودکان، افراد بسیار حساس یا کسانی که با دیدن استخوان و جمجمه احساس ناراحتی می‌کنند سفر می‌کنید، بهتر است قبل از ورود، موضوع را برایشان توضیح دهید.

نحوه دسترسی به کلیسای استخوان اوورا

اگر از لیسبون حرکت می‌کنید، اوورا یکی از سفرهای یک‌روزه محبوب است. فاصله لیسبون تا اوورا زیاد نیست و بسته به وسیله نقلیه و شرایط مسیر، معمولا حدود یک‌ونیم تا دو ساعت زمان می‌برد. می‌توانید با قطار، اتوبوس یا خودروی شخصی به اوورا برسید. اگر با قطار می‌روید، ایستگاه راه‌آهن اوورا کمی بیرون از مرکز تاریخی قرار دارد و بعد از پیاده شدن، با حدود 15 تا 20 دقیقه پیاده‌روی یا یک تاکسی کوتاه به محدوده کلیسای سنت فرانسیس می‌رسید. اگر با اتوبوس سفر می‌کنید، پایانه اتوبوس اوورا هم فاصله زیادی با بافت قدیمی ندارد و پیاده‌روی از آن تا کلیسا معمولا ساده است.

اگر با خودروی شخصی وارد اوورا می‌شوید، باید بدانید که بافت تاریخی شهر خیابان‌های باریک و قدیمی دارد و پارک کردن در نزدیکی جاذبه‌ها همیشه راحت نیست. بهتر است خودرو را در پارکینگ‌های اطراف دیوار شهر یا نزدیکی میدان‌های اصلی بگذارید و ادامه مسیر را پیاده بروید. این کار هم دردسر پارک را کم می‌کند و هم فرصت می‌دهد از کوچه‌های سفیدرنگ و فضای آرام اوورا بیشتر لذت ببرید. کلیسای استخوان در نزدیکی میدان اصلی شهر و چند جاذبه مهم دیگر قرار دارد؛ بنابراین می‌توانید برنامه بازدیدتان را طوری بچینید که در یک نیم‌روز، چند جای دیدنی را کنار هم ببینید.

برای پیدا کردن مسیر، نام Capela dos Ossos Évora یا Igreja de São Francisco Évora را در نقشه جست‌وجو کنید. ورودی نمازخانه استخوان در داخل مجموعه کلیسای سنت فرانسیس است؛ پس اگر تابلوهای Igreja de São Francisco را دنبال کنید، به مقصد می‌رسید.

جاذبه‌های نزدیک کلیسای استخوان

یکی از خوبی‌های بازدید از کلیسای استخوان این است که در مرکز تاریخی اوورا قرار دارد و لازم نیست برای دیدن جاذبه‌های دیگر زمان زیادی صرف رفت‌وآمد کنید. بعد از بازدید از این نمازخانه عجیب، می‌توانید به میدان ژیرالدو بروید؛ میدانی زنده و قدیمی که کافه‌ها و ساختمان‌های تاریخی اطرافش برای کمی استراحت مناسب‌اند. معبد رومی اوورا هم یکی از معروف‌ترین نمادهای شهر است و با ستون‌های سنگی خود، شما را از فضای تیره کلیسای استخوان به دوره‌ای بسیار کهن‌تر می‌برد.

کلیسای جامع اوورا یا Sé de Évora، موزه اوورا، دانشگاه قدیمی اوورا، قنات آب نقره‌ای و باغ عمومی شهر هم از جاهایی هستند که می‌توانید در همان روز ببینید. اگر زمانتان محدود است، پیشنهاد می‌شود بازدید را از کلیسای استخوان آغاز کنید، بعد به سمت میدان ژیرالدو بروید و از آنجا مسیرتان را به طرف معبد رومی و کلیسای جامع ادامه دهید. این مسیر پیاده‌روی، هم کوتاه است و هم شما را از میان کوچه‌های قدیمی و خانه‌های سفید اوورا عبور می‌دهد.

اگر از آن دسته مسافرانی هستید که به روایت‌های خاص، مکان‌های غیرمعمول و تاریخ متفاوت علاقه دارید، مطالعه خواندنی‌ها و دانستنی‌های پرتغال می‌تواند قبل از سفر تصویر بهتری از این کشور به شما بدهد. در کنار آن، دیدن عکس های بیمارستان عروسک ها در پرتغال هم نشان می‌دهد پرتغال فقط سرزمین کاخ‌ها و سواحل نیست و گاهی عجیب‌ترین داستان‌ها در گوشه‌های کمتر دیده‌شده آن پنهان شده‌اند.

ویدیویی از قسمت‌های مختلف این کلیسای ترسناک

چند نکته کاربردی پیش از بازدید

بازدید از کلیسای استخوان زمان زیادی نمی‌خواهد، اما بهتر است عجله نکنید. فضای نمازخانه کوچک است و معمولا اگر در ساعت‌های شلوغ برسید، گروه‌های گردشگری همزمان وارد می‌شوند. صبح زود یا نزدیک به میانه روز، بسته به فصل، معمولا زمان بهتری برای دیدن جزئیات دیوارها، ستون‌ها و سقف است. عکاسی در چنین فضایی باید با احترام انجام شود؛ چون با اینکه امروز اینجا یک جاذبه گردشگری است، همچنان با بقایای انسانی و یک مکان مذهبی روبه‌رو هستید.

برای بازدید، کفش راحت بپوشید؛ چون احتمالا بعد از کلیسای استخوان، مسیرتان را در کوچه‌های سنگفرش اوورا ادامه می‌دهید. بهتر است بلیت و ساعت کار را در همان روز یا یک روز قبل بررسی کنید و اگر در فصل‌های پرگردشگر پرتغال سفر می‌کنید، زمان بیشتری برای صف و شلوغی در نظر بگیرید. همچنین همراه داشتن آب، مخصوصا در روزهای گرم منطقه آلنتژو، فکر خوبی است.

دیدن این کلیسا شاید برای بعضی‌ها فقط یک تجربه ترسناک باشد، اما برای گروهی دیگر فرصتی است برای فکر کردن به تاریخ، مرگ، زندگی و باورهای انسان‌ها. درست مثل بعضی خبرها و روایت‌های باستان‌شناسی که ما را با گذشته روبه‌رو می‌کنند؛ از کشف استخوان های کودک 10 ساله در همدان گرفته تا روایت‌هایی مثل استخوان‌های کشتی یونانی کیش شکست که هر کدام به نوعی یادآور گذر زمان و فرسایش زندگی هستند.

کلام پایانی

خیلی زودتر از آنچه فکرش را بکنید دیر می‌شود...

دنیا خیلی بی‌ارزش‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد...

فقط تا می‌توانید از خود نام نیک به جا بگذارید.

اگر به این سبک سفرهای تاریخی و متفاوت علاقه دارید، می‌توانید در مقصدهای داخلی هم سراغ شهرهای پرقصه بروید. برای مثال، برای یک سفر فرهنگی در ایران گزینه‌هایی مثل تور اصفهان، برنامه‌های متنوع تور مسافرتی یا حتی رزرو هتل اصفهان می‌تواند شروع خوبی برای دیدن معماری، تاریخ و حال‌وهوای شهرهای قدیمی باشد.